Tháp mộ sư chùa Nhẫm Dương

Chùa Nhẫm Dương: thuộc huyện Kinh Môn có địa thế đẹp, còn giữ được nhiều di vật cổ như xương răng động vật và người cổ, ngoài ra còn có các di vật chứng minh cho lịch sử tồn tại lâu đời của chùa từ thời Lý đến nay: các mảnh tháp, mô hình tháp đất nung, hiện vật gốm sứ, đá, đồng…. Chùa có 2 ngôi tháp đá là Viên Quang và Diệu Quang thờ 2 vị tổ đầu tiên của phái Tào Động, tháp còn khá nguyên vẹn, kiến trúc đẹp, ít được trang trí hoa văn.

Chùa Nhẫm Dương. Ảnh: Thân Hằng

* Tháp Viên Quang:

Tháp nằm phía sau chùa, phía trước động Thánh Hóa - là nơi hóa thân của tổ đệ nhất. Trước trong hang có tượng và bia ghi công đức của tổ nhưng nay bia đã bị phá hủy hoàn toàn, chỉ còn tượng được rước vào thờ trong nhà Tổ. Theo sách “Tào Động nam truyền tổ sư ngữ lục”, tháp thờ hòa thượng Thủy Nguyệt, pháp húy Thông Giác Đạo nam Thiền sư - Nhục thân Bồ tát. Quê ở xã Thanh Triều, huyện Ngự Thiên, phủ Tiên Hưng, đạo Sơn Nam, nước An Nam (nay là thôn Thanh Triều, xã Tân Lễ, huyện Hưng Hà, Thái Bình). Tháp dựng năm Giáp Thân, niên hiệu Chính Hòa thứ 20 (1704), triều Lê Hy Tông. Tháp của ngài được đặt ở 2 nơi, một ngọn xây ở trước động núi Nhẫm Dương, một tòa xây ở đầu núi Hạ Long. Tượng của tổ đã được rước vào chùa, trên thân tượng có khắc chữ Hán, dịch nghĩa: Nam mô Viên Quang tháp Thủy Nguyệt Hòa thượng Quốc sư Thánh tổ?, mất ngày 6 tháng 3.

Tháp Viên Quang Ảnh: Thân Hằng

Toàn tháp cao 668 cm.

- Đế tháp: Hiện có 2 bậc, không trang trí hoa văn

- Bệ tháp: Không trang trí hoa văn.

- Thân tháp: có 5 tầng, các tầng tháp đều đơn giản, dáng chắc khỏe và mộc mạc. Diềm mái các tầng tháp không uốn cong mềm mại như các tháp ở chùa Thanh Mai, Sôn Sơn mà tạo thành góc vuông khiến ngôi tháp trông hơn thô cứng.

+ Tầng 1: Trong lòng thân tầng 1 được tạo thành khám thờ, được trổ 1 cửa. Cửa được tạo cong cuốn vòm kiểu cửa tò vò thu nhỏ dần lên phía trên. Phía trong khám thờ được đẽo gọt cẩn thận, tạo thành các mặt phẳng, hình hộp chữ nhật. Tường hai mặt bên đục thủng lỗ tròn, giữa trang trí chữ Vạn.

+ Tầng 2: Mặt trước chạm nổi 3 chữ Hán “Viên Quang tháp” theo chiều ngang, chữ đẹp, sắc nét.

+ Tầng 3 và 4: Không trang trí hoa văn.

+ Tầng 5: Mặt trước của tầng 5 trang trí hình bông sen nở theo lối nhìn nghiêng. Hình dáng mái tầng 5 tương tự mái tầng 1 nhưng phần mái phía trên được đẩy cao hơn tạo thành mui luyện, gồm 2 phần của mái tháp là: mái chính và mui luyện. Cạnh mui luyện vát cong.

- Chóp tháp: Còn nguyên vẹn, được tạc hình bình cam lộ cách điệu, mặt cắt ngang hình tròn, thon dần lên phía trên, đỉnh nhọn. Phần thân bình tạo thành 3 khối tròn chồng xếp lên nhau, thắt ở giữa các khối.

* Tháp Diệu Quang:

Tháp nằm ở đầu núi Nhẫm Dương, địa thế đặt tháp ở lưng chừng núi, trên con đường dẫn vào chùa.

Theo sách “Tào Động nam truyền tổ sư ngữ lục”, tháp thờ đệ nhị tổ phái Tào Động là Hòa thượng Chân Dung, pháp húy Tông Diễn, Đại Tuệ Thiền sư, tặng phong Đại thừa Hóa thân Bồ Tát (1638-1709). Tổ tịch vào ngày 16 tháng 7 năm Ất Sửu, niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 5 triều Lê Dụ Tông (1709). Ngài được dựng 2 ngôi tháp, một ở đầu núi Nhẫm Dương, một ngọn tháp ở bụng núi Hạ Long. Hiện nay, tượng và bia ghi công đức của tổ được rước vào thờ trong nhà tổ. Đáng tiếc, bia bị vỡ mất phần trán bên trái, đỉnh khắc chữ, chân bia khắc nét triện vuông, nổi.

Tháp Diệu Quang Ảnh: Thân Hằng

Phiên âm: “Sắc dụng Chân Dung (Dong) Hòa thượng thượng tặng Đại Tuệ Thiền sư Chế Tuệ Dung (Dong) Chí Quốc sư Đại thừa Bồ tát. Nam vô Tào Động đệ nhị tổ Diệu Quang tháp tuệ linh tòa. Thất nguyệt thập lục nhật kỵ. Kỷ Mùi niên tu tạo bi.”

Dịch nghĩa: Sắc dụng Chân Dung (Dong) Hòa thượng, được trên tặng là Đại Tuệ Thiền sư Chế Tuệ Dung (Dong) Chí Quốc sư Đại thừa Bồ tát. Tà tháp linh thiêng của Nam vô Tào Động đệ nhị tổ Diệu Quang. Mất ngày 16 tháng 7. Bia tu tạo năm Kỷ Mùi (1859).

- Đế tháp: Hiện có 2 bậc, không trang trí hoa văn

- Bệ tháp: Không trang trí hoa văn.

- Thân tháp: Có 3 tầng, các tầng khá cao, các tầng tháp đều đơn giản, dáng chắc khỏe và mộc mạc. Diềm mái các tầng tháp uốn cong mềm mại như các tháp ở chùa Thanh Mai, Sôn Sơn.

+ Tầng 1: Trong lòng thân tầng 1 được tạo thành khám thờ, được trổ 1 cửa. Cửa được tạo cong cuốn vòm kiểu cửa tò vò thu nhỏ dần lên phía trên. Phía trên cửa chạm nổi 3 chữ Hán “Diệu Quang tháp” theo chiều ngang, chữ đẹp, sắc nét. Phía trong khám thờ được đẽo gọt cẩn thận, tạo thành các mặt phẳng, hình hộp chữ nhật.

+ Tầng 2: Không trang trí hoa văn.

+ Tầng 3: Không trang trí hoa văn. Hình dáng mái tầng 3 tương tự mái tầng 1 nhưng phần mái phía trên được đẩy cao hơn tạo thành mui luyện, gồm 2 phần của mái tháp là: mái chính và mui luyện. Cạnh mui luyện vát cong.

- Chóp tháp: Còn nguyên vẹn, được tạc hình bình cam lộ, mặt cắt ngang hình tròn, thon dần lên phía trên, đỉnh nhọn.

Nguồn: bài của Viện Khảo cổ học trên website khaocohoc.vass.gov.vn (mục Tư liệu nghiên cứu), đăng ngày 29/05/2026 — xem bài gốc.

Về Nguồn đăng lại nguyên văn từ nguồn công khai trên website khaocohoc.vass.gov.vn, chưa có xác nhận của tác giả. Tác giả muốn gỡ, xin dùng nút Báo cáo trên trang này — Về Nguồn sẽ gỡ ngay.