Đồn lũy xây dựng bằng đất của quân Thanh trên đường đi Bắc Ninh, 1884

Đồn lũy xây dựng bằng đất của quân Thanh trên đường đi Bắc Ninh, 1884.
----------------------
Tại sao có quân Thanh ở miền Bắc?
- Từ 1865-1868, các nhóm tàn quân Thái Bình Thiên QUốc, thổ phỉ Vân Nam, Quảng Tây có vũ trang là Cờ Đen, Cờ Vàng, Cờ Trắng đã trào vào Việt Nam làm cướp hoặc chiếm đất lập lãnh địa riêng. Chúng cướp bóc, giết hại nhân dân, chiếm đất, thu phế, bảo kê, độc quyền buôn bán rất ngang nhiên, triều đình bất lực.
- Trước khi bị ép phải ký Hoà ước Giáp Tuất (1874), vua Tự Đức đã cử sứ bộ do Phan Sĩ Thuộc, Hà Văn Quang, Nguyễn Tú sang Trung Hoa.
- Hai phái bộ nữa (1876, 1880) sang nhờ Thanh giải quyết nạn thổ phỉ đang tàn phá Việt Nam, và cầu viện chống Pháp.
- Khoảng 1882, quân Thanh do đề đốc Quảng Tây Phùng Tử Tài, Đường Cảnh Tông, Sầm Dục Anh chỉ huy đã nhập Việt, triều đình Huế cũng “thu phục” được Lưu Vĩnh Phúc, thủ lĩnh Cờ Đen để đánh Pháp. Pháp "thu phục" tàn quân Cờ Vàng, Cờ Trắng oánh lại đội kia.
- Nhà Thanh đem quân vào Lạng Sơn, Cao Bằng, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Tuyên Quang, Hưng Hóa.
- Sau khi H. Riviere bị giết, Pháp hoảng quá xin đàm phán nhượng bộ, chỉ xin giữ Hà Nội nội thành, khu mỏ Hòn Gai và cảng Hải Phòng, nhà Thanh nói không, Pháp phải đầu hàng và rút quân sạch sẽ.
- Một số quan lại Trung Quốc như Tăng Kỷ Trạch, đại sứ nhà Thanh ở Paris, đề xuất chia đôi Bắc Kỳ với Pháp, đại thần Lý Hồng Chương của Thanh triều bắt đầu đàm phán với Pháp. Hai bên thỏa thuận lập chế độ bảo hộ chung – ‘joint protectorate’. Nhưng khi các quan chức Pháp đem vấn đề này về Paris thì bị Tổng thống Pháp thấy nhục nhã quá bèn bác bỏ. Paris cử thêm lực lượng sang Bắc Kỳ, và quân Thanh cũng tăng viện.
- Tháng 7 năm 1883, vua Tự Đức qua đời. Triều đình Huế rơi vào cảnh khủng hoảng lục đục nội bộ (sự kiện "tứ nguyệt tam vương"). Vua Hiệp Hòa có ý định cử sứ giả sang nhà Thanh để xin cầu phong củng cố quyền lực nhưng không thành do đường bộ bị Pháp chặn và phe chủ chiến (Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Văn Tường) phế truất ông.
- Tháng 8 năm 1883, Pháp tấn công thẳng vào cửa biển Thuận An nhằm uy hiếp cơ quan đầu não của nhà Nguyễn.Trước sức ép quân sự quá lớn tại Thuận An, nhà Nguyễn buộc phải ký kết Hiệp ước Harmand (25/8/1883) thừa nhận quyền bảo hộ của Pháp trên toàn cõi Việt Nam. Theo hiệp ước này, nhà Nguyễn phải gọi toàn bộ quân từ Bắc Kỳ về và mất quyền tự chủ về ngoại giao (không được tự ý liên lạc với nhà Thanh).
- Dù nhà Nguyễn đã ký hiệp ước gần như buông xuôi, quân Thanh vẫn từ chối rút về nước vì không công nhận thỏa thuận này và muốn bảo vệ quyền lợi của họ ở vùng biên giới phía Nam. Cuộc xung đột vũ trang trực tiếp giữa Pháp và Thanh bùng nổ dữ dội tại Bắc Kỳ (tiêu biểu là trận Sơn Tây cuối năm 1883, Bắc Ninh, LẠng Sơn, Tuyên Quang, Hưng Hóa...).
- Pháp bị đánh có lúc tơi tả, bèn sử dụng chiến thuật dùng hải quân tấn công vào nội địa Trung Quốc, Chiến dịch Bắc Kinh từ 06 đến 24/03/1884: quân Pháp đánh tan hạm đội Quảng Tây, chiếm Quảng Châu Loan, triều đình nhà Thanh xin đàm phán.
- Đến năm 1885, sau nhiều thương lượng, nhà Thanh ký với Pháp Hiệp ước Thiên Tân, chính thức từ bỏ quyền Thiên triều đối với Đại Nam, rút toàn bộ quân về nước và thừa nhận quyền thống trị của Pháp tại Đông Dương. Pháp đem cái ấn vàng truyền quốc nhà Thành ban cho nhà Nguyễn có núm hình Lạc đà đập nát và nung chảy làm nhà Thanh uất ức.
- Tuy phải rút quân, nhưng thực tế các lực lượng Trung Quốc vẫn phân tán thành các nhóm vũ trang, thổ phỉ quấy rối, tấn công Pháp ở các tỉnh miền núi mãi tận 1910.
-----------------------
Ảnh do bác sĩ Hocquard chụp, được lên màu.

---

Nguồn: bài của Nét Xưa trên Facebook (trang cá nhân), đăng ngày 13/09/2026 — xem bài gốc.

Về Nguồn đăng lại nguyên văn với sự cho phép của tác giả (Messenger, 02/10/2026).

Ảnh phục dựng / tô màu có dùng công nghệ AI — là diễn giải của tác giả, màu sắc và chi tiết có thể khác tư liệu gốc. Ảnh gốc đặt ngay sau ảnh phục dựng. Ảnh gốc: bác sĩ Hocquard.